Vragen over een traject?
Neem contact met ons op, wij helpen je graag!

Het Polycysteus Ovarium Syndroom (PCOS)

PCOS staat voor polycysteus ovarium syndroom en betekent dat er (te) veel eiblaasjes in de eierstokken groeien. Hierdoor ontspoort de menstruele cyclus. PCOS komt bij vijf tot tien procent van alle vrouwen voor. In sommige families komt het vaker voor en is er sprake van een erfelijke aanleg. Er bestaat een relatie tussen PCOS en overgewicht.

Het Polycysteus Ovarium Syndroom (PCOS)

Datum: 04-03-2024
Geschreven door Esther Geenen, Fertiliteitsarts

Wat is het polycysteus-ovarium-syndroom?

PCOS is een hormonale stoornis in de vruchtbare periode van een vrouw waardoor de menstruele cyclus vastloopt. PCOS is geen ziekte, maar een syndroom en kan bestaan uit een combinatie van verschillende symptomen.
Tussen vrouwen bestaan er verschillen in uitingsvorm, maar ook gaandeweg het ouder worden kunnen de symptomen veranderen.

Hoe krijg je het polycysteus-ovarium-syndroom?

De oorzaken van PCOS zijn niet geheel duidelijk. Zoals gezegd spelen erfelijkheid en overgewicht een rol.

Wat je vaker bij patiënten met PCOS ziet, is een verstoorde hormoonhuishouding. De hormonen die bij de menstruele cyclus betrokken zijn, zijn uit balans. Deze verstoring van de balans kan ook veroorzaakt worden door insulineresistentie of overgewicht. Er bestaat vaak een nare relatie met overgewicht: PCOS kan zorgen voor overgewicht, maar vrouwen die aanleg hebben voor PCOS krijgen ook meer last van PCOS als zij zwaarder worden. Vrouwen met PCOS en/of vrouwen die zwaarder worden, ervaren vaak meer stress, een negatief zelfbeeld, angst en depressie. Wanneer zij dan anders gaan eten, versterken zij soms hun overgewicht. Er is dus vaak sprake van een negatieve spiraal.
PCOS komt vaker in bepaalde families voor. Zowel via moeder als vader kan de aanleg doorgegeven worden. Moeders of zussen hebben vaker PCOS, vaders vaker insulineresistentie en overgewicht.

Symptomen van het PCOS

Symptomen kunnen in verschillende samenstellingen optreden, variëren in ernst en door de tijd veranderen

  • onregelmatige (minder dan 8 keer per jaar) of uitblijvende menstruatie
  • overgewicht
  • acne
  • overbeharing volgens een mannelijk beharingspatroon in je gezicht of op je buik of of op je onderarmen
  • verminderde vruchtbaarheid
  • te veel mannelijke hormonen in het bloed zoals testosteron
  • diabetes type 2
  • hart- en vaatziekten
  • Bij een inwendige echoscopie worden er te veel eiblaasjes gezien. Onrijpe eiblaasjes worden cysten genoemd

Hoe weet je of je PCOS hebt?

Om vast te stellen of je PCOS hebt, zijn meerdere onderzoeken nodig.
De diagnose kan gesteld worden wanneer je twee van de drie kenmerken hebt:

  • Een onregelmatige of uitblijvende cyclus
  • Bij echoscopie een grote hoeveelheid zichtbare eiblaasje in de eierstokken
  • Hormonale afwijkingen

Kan ik zwanger worden met PCOS?

Wanneer je PCOS hebt, zal het zwanger worden moeilijker gaan. Immers, als je geen eisprong hebt, heb je ook geen kans. Toch blijken veel vrouwen met PCOS af en toe een eisprong te hebben, dus onverwachte zwangerschappen komen zeker voor. Gelukkig kun je ook een behandeling krijgen met hormonen om de cyclus weer op gang te krijgen. Mocht je overgewicht hebben, dan is afvallen de eerste stap naar succes. Vaak herstelt je cyclus zich dan. Daarnaast kan PCOS verband houden met het ontstaan van hart- en vaatziekten, diabetes en een hoge bloeddruk op latere leeftijd. Dit zijn aandoeningen waarbij afvallen ook erg belangrijk is.

Welke behandelingen zijn er om zwanger te worden met PCOS?

Verbetering van leefstijl bij overgewicht is de eerste stap in de richting van cyclusherstel. Daarna volgt in principe een hormoonbehandeling waarbij we de eisprong gaan opwekken (ovulatie-inductie, OI). Vaak is het hierbij zoeken naar de juiste dosering. Meestal zal eerst begonnen worden met hormonen in tabletvorm. Zodra dit effectief is, zullen de medicijnen voor meerdere maanden worden voorgeschreven waarbij we hopen op het optreden van een zwangerschap. Indien er geen eispong optreedt, kunnen we de dosering nog tweemaal ophogen. Wanneer de tabletten dan nog geen succes bieden, gaan we over op het injecteren van hormonen. De meeste vrouwen gaan na het vinden van de juiste dosering alsnog cyclusherstel krijgen. 80% van de vrouwen met PCOS wordt zo binnen een jaar alsnog zwanger.

Het belangrijkste risico van ovulatie-inductie is het ontstaan van een meerling. Daarom volgen we iedere cyclus waarin we nieuwe medicatie starten of de dosering hebben opgehoogd. Wanneer er te veel blaasjes gaan groeien, kan dat een reden zijn om die behandeling te staken. Je mag dan slechts veilig vrijen en zult de maand daarna pas weer aan je kansen kunnen gaan werken met een lagere dosering hormonen.

Hormonen

Clomid of Letrozol

Clomid en Letrozol zijn beiden hormonen in tabletvorm. Met clomid bestaat al jarenlange ervaring en dit is officieel in Nederland het middel van eerste keus. Echter sinds een paar jaar is Letrozol de eerste keus in Europa en inmiddels hebben de meeste klinieken dit overgenomen, zo ook CVB, vanwege de hogere kans op een levend geboren kind. De onderzoeken die letrozol met clomid vergelijken laten geen verschil zien in meerlingrisico en het risico op een miskraam. Ook zijn de bijwerkingen tussen beide middelen vergelijkbaar. Letrozol wordt door de Nederlandse zorgverzekeraar gewoon vergoed.

FSH (bijvoorbeeld Ovaleap, Gonal-f, Puregon)

Voor eirijping is FSH essentieel. Je eigen lijf maakt dit dan ook zelf al aan, echter bij PCOS is het evenwicht verstoord en is het eigen FSH vaak niet voldoende. Wanneer je jezelf extra FSH toedient, kunnen de eierstokken sterker gestimuleerd worden en kunnen we vaak de cirkel doorbreken.

Ovulatie-inductie kan zes tot twaalf maal worden uitgevoerd. Indien je dan nog niet zwanger bent, zal de volgende stap het starten van inseminaties of IVF zijn.

 

Andere artikelen